Bole głowy, zawroty, szum w uszach, zaczerwienienie twarzy, świąd skóry po ciepłej kąpieli – to objawy, które mogą wydawać się banalne i niepowiązane ze sobą. Tymczasem w wielu przypadkach składają się na obraz kliniczny nadkrwistości – stanu, w którym organizm produkuje zbyt dużo czerwonych krwinek, zagęszczając krew do niebezpiecznego stopnia. Zbyt gęsta krew nie przepływa swobodnie przez naczynia, co dramatycznie zwiększa ryzyko zakrzepicy, udaru mózgu i zawału serca.
W Centrum Medycznym Arkmedic przy ul. Kruczkowskiego 6 w Warszawie diagnostyka i leczenie nadkrwistości (policytemii) prowadzone są przez doświadczonych hematologów, którzy dysponują nowoczesnym zapleczem diagnostycznym. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest nadkrwistość, jakie są jej rodzaje, jak ją rozpoznać i jak wygląda współczesne leczenie.
1. Czym jest nadkrwistość i jakie są jej rodzaje?
Nadkrwistość (policytemia, erytrocytoza) to stan, w którym stężenie hemoglobiny (Hb) i/lub hematokrytu (Ht) przekracza normę. U mężczyzn mówimy o nadkrwistości, gdy Hb > 16,5 g/dl lub Ht > 49%, u kobiet – Hb > 16,0 g/dl lub Ht > 48%.
Wyróżniamy dwa główne typy:
Nadkrwistość prawdziwa (policytemia vera, PV) – choroba mieloproliferacyjna, w której szpik kostny niekontrolowanie produkuje zbyt dużo czerwonych krwinek. Przyczyną jest najczęściej mutacja genu JAK2 (obecna u ponad 95% pacjentów z PV). Jest to choroba przewlekła, wymagająca stałej opieki hematologa.
Nadkrwistość wtórna (reaktywna) – organizm produkuje więcej czerwonych krwinek w odpowiedzi na bodźiec: przewlekłą hipoksję (POChP, bezdech senny, przebywanie na dużych wysokościach), palenie papierosów, nowotwory produkujące erytropoetynę, stosowanie egzogennej erytropoetyny (np. doping sportowy).
2. Objawy nadkrwistości – czego szukać?
Objawy nadkrwistości wynikają z zagęszczenia krwi i zaburzeń przepływu przez drobne naczynia krwionośne. Najczęstsze dolegliwości to:
- Bole głowy – tępe, rozpierające, nasilające się rano.
• Zawroty głowy, zaburzenia widzenia („muszki przed oczami”).
• Szum w uszach.
• Zaczerwienienie twarzy i dłoni (plethora).
• Świąd skóry – typowo nasilający się po ciepłej kąpieli (akwagenny świąd, patognomoniczny dla PV).
• Uczucie ciężkości w głowie, „zamglenie” umysłu.
• Drętwienie lub mrowienie palców rąk i stóp (erytromelalgia).
• Powiększenie śledziony (splenomegalia) – uczucie pełności w lewym podchrzustku.
Nadkrwistość prawdziwa (PV) to choroba przewlekła, którą można skutecznie kontrolować pod opieką hematologa. Nieleczona znacząco zwiększa ryzyko zakrzepicy, udaru i zawału – nawet u osób młodych.
3. Zagrożenia – dlaczego zbyt gęsta krew jest niebezpieczna?
Głównym zagrożeniem wynikającym z nadkrwistości są powikłania zakrzepowo-zatorowe. Zbyt gęsta krew wolniej przepływa przez naczynia, co sprzyja tworzeniu się skrzeplin. Powikłania obejmują:
- Zakrzepicę żył głębokich (DVT) – najczęściej w kończynach dolnych.
• Zatorowość płucną (PE) – stan zagrażający życiu.
• Udar niedokrwienny mózgu – zablokowanie tętnicy mózgowej.
• Zawał mięśnia sercowego – zablokowanie tętnicy wieńcowej.
• Zakrzepicę żyły wrótnej lub żył wątrobowych (zespół Budda-Chiariego) – rzadkie, ale charakterystyczne dla PV.
Ryzyko zakrzepicy w nieleczonej policytemii prawdziwej jest 3–5 razy wyższe niż w populacji ogólnej. Dlatego każdy pacjent z podwyższonym hematokrytem powinien być niezwłocznie skonsultowany przez hematologa w Warszawie.
4. Diagnostyka nadkrwistości w Arkmedic
Diagnostyka nadkrwistości w Centrum Medycznym Arkmedic obejmuje:
Na pierwszej wizycie hematolog przeprowadza dokładny wywiad (objawy, choroby współistniejące, palenie papierosów, stosowane leki, bezdech senny) oraz badanie fizykalne (ocena zaczerwienienia skóry, palpacja śledziony i wątroby). Następnie zleca badania laboratoryjne i obrazowe:
Morfologię krwi – ocena RBC, Hb, Ht, MCV, a także płytek krwi i leukocytów (w PV często podwyższone są również płytki i leukocyty).
Badanie mutacji JAK2 V617F – złoty standard diagnostyczny w policytemii prawdziwej. Badanie z krwi obwodowej, wynik w ciągu kilku dni.
Poziom erytropoetyny (EPO) – w PV erytropoetyna jest obniżona (szpik produkuje krwinki niezależnie od EPO); w nadkrwistości wtórnej EPO jest podwyższona.
Gazometria krwi tętniczej – ocena wysycenia krwi tlenem (wyklucza hipoksję jako przyczynę).
USG jamy brzusznej – ocena wielkości śledziony.
Biopsja szpiku kostnego – w uzasadnionych przypadkach, dla potwierdzenia rozpoznania PV.
Kluczowe jest odrożnienie policytemii prawdziwej od nadkrwistości wtórnej, bo strategie leczenia są diametralnie różne. W nadkrwistości wtórnej leczymy przyczynę (np. bezdech senny, POChP, zaprzestanie palenia), a nie stosujemy upustów ani leków cytoredukcyjnych. Błędne rozpoznanie może prowadzić do niepo-trzebnego leczenia lub jego braku. Dlatego diagnostyka powinna być prowadzona przez hematologa z doświadczeniem w chorobach mieloproliferacyjnych.
Warto również wiedzieć, że istnieje tak zwana pseudonadkrwistość (nadkrwistość względna), która nie jest związana ze zwiększoną produkcją krwinek, lecz z odwodnieniem organizmu. Intensywne wymioty, biegunka, stosowanie diuretyków czy niewystarczające nawodnienie mogą prowadzić do podwyższonego hematokrytu w badaniach. Hematolog wyklucza tę przyczynę jako pierwszą w procesie diagnostycznym.
5. Nowoczesne leczenie nadkrwistości
Leczenie nadkrwistości zależy od jej typu i ryzyka powikłań zakrzepowych.
Upusty krwi (flebotomia) – podstawowa metoda leczenia PV. Polega na regularnym pobieraniu 300–500 ml krwi w celu obniżenia hematokrytu poniżej 45%. Zabieg trwa 15–30 minut, jest bezbolesny i wykonywany ambulatoryjnie. W początkowej fazie leczenia upusty mogą być potrzebne co 1–2 tygodnie, później rzadziej.
Kwas acetylosalicylowy (ASA, Aspiryna) – niskie dawki (75–100 mg/dobę) zmniejszają ryzyko zakrzepicy o 60% i są zalecane u wszystkich pacjentów z PV bez przeciwwskazań.
Leczenie cytoredukcyjne – hydroksymocznik (Hydroxycarbamide) jest lekiem pierwszego wyboru u pacjentów z wysokim ryzykiem zakrzepicy (wiek >60 lat, przebyta zakrzepica, płytki >1 500 000/µl). U młodszych pacjentów stosuje się interferon alfa (pegylowany), który może indukować remisję molekularną.
Ruksolitynib (Jakavi) – inhibitor JAK2 stosowany w PV opornej na hydroksymocznik. Skutecznie kontroluje hematokryt, zmniejsza śledzionę i łagodzi objawy (świąd, nocne poty).
W nadkrwistości wtórnej postępowanie polega na leczeniu choroby podstawowej: terapia bezdechu sennego aparatem CPAP, leczenie POChP, zaprzestanie palenia papierosów. Upusty krwi stosuje się wyjątkowo, gdy hematokryt jest niebezpiecznie wysoki i zagraża zakrzepicą. Niezależnie od typu nadkrwistości, pacjent wymaga regularnych wizyt kontrolnych u hematologa – częstotliwość zależy od stabilności choroby i stosowanego leczenia (zazwyczaj co 1–3 miesiące w fazie aktywnej, co 3–6 miesięcy w fazie stabilnej).
Pacjenci z PV powinni również pamiętać o modyfikacji stylu życia: odpowiednie nawodnienie (minimum 2 litry wody dziennie), unikanie długotrwałego unieruchomienia (długie loty, jazda samochodem), aktywność fizyczna (spacery, pływanie) i rezygnacja z palenia – to proste działania, które znacząco zmniejszają ryzyko powikłań zakrzepowych.
Dlaczego warto wybrać Centrum Medyczne Arkmedic?
Centrum Medyczne Arkmedic przy ul. Kruczkowskiego 6 w Warszawie to miejsce, gdzie pacjenci z nadkrwistością otrzymują pełną opiekę hematologiczną – od diagnostyki po prowadzenie terapii. Nasi hematolodzy specjalizują się w chorobach mieloproliferacyjnych i oferują dostęp do najnowszych metod leczenia.
Jeśli Twoja morfologia wykazuje podwyższony hematokryt lub hemoglobinę, nie czekaj – umów się na konsultację. Pacjenci z Powiśla, Śródmieścia, Mokotowa i całej Warszawy cenią nas za szybkie terminy, indywidualne podejście i brak kolejek.
